De regels rond de energielabelplicht veranderen in 2026 op een aantal punten. Op 29 mei 2026 treedt de herziene Europese richtlijn energieprestatie gebouwen (EPBD IV) in werking, en dat heeft gevolgen voor onder meer monumenten en renovaties. Hieronder zet ik feitelijk op een rij wanneer u een geldig energielabel nodig heeft, wat de uitzonderingen zijn, wat een ontbrekend label kost en wat er dit jaar precies wijzigt.
Wanneer is een energielabel verplicht?
Voor woningen en gebouwen geldt een labelplicht op drie momenten:
- Bij verkoop. Bij de overdracht van een bestaande woning of gebouw moet een geldig energielabel aanwezig zijn. De notaris controleert dit bij het transport.
- Bij verhuur. Bij een nieuwe huurovereenkomst is een label verplicht. Vanaf 29 mei 2026 geldt dit expliciet ook bij verlenging of vernieuwing van een lopend huurcontract.
- Bij oplevering van nieuwbouw. Een nieuw opgeleverde woning moet bij oplevering een geldig energielabel hebben.
De plicht geldt ook voor vakantie- en recreatiewoningen bij verkoop en verhuur. Verder moet de letterklasse van het label worden vermeld in commerciële verkoop- en verhuuradvertenties. Zet u een woning online, dan hoort het label daar dus bij.
Nieuw: labelplicht bij grote renovatie
Vanaf 29 mei 2026 komt er een extra moment bij. Wordt bij een renovatie 25 procent of meer van de woninginhoud aangepakt, dan moet u een nieuw energielabel laten aanvragen. Dit vloeit voort uit EPBD IV. Het label geeft daarmee de actuele situatie van de woning na de verbouwing weer.
Hoe komt het label tot stand?
Een energielabel wordt opgesteld door een gecertificeerde EP-adviseur volgens de rekenmethode NTA 8800. De adviseur neemt de woning ter plaatse op, wat gemiddeld anderhalf tot twee uur duurt, en registreert het label in de landelijke database EP-online. Pas na die registratie is het label rechtsgeldig. Een richtprijs voor 2026 ligt rond de 200 euro, met marktprijzen vanaf ongeveer 225 euro.
Hoe lang is een energielabel geldig?
Een energielabel is 10 jaar geldig, gerekend vanaf de registratiedatum. Labels die voor 29 mei 2026 zijn afgegeven, behouden hun volledige geldigheidsduur van 10 jaar. Er is dus geen reden om een geldig label vervroegd te vervangen.
Let wel op een praktisch punt: bij verkoop kan een koper of geldverstrekker een actueel label volgens de nieuwe EPBD IV-systematiek verlangen, bijvoorbeeld voor groenfinanciering. Juridisch blijft uw oude label geldig, maar voor een financiering kan een nieuw label toch gevraagd worden.
Welke uitzonderingen gelden er?
De belangrijkste wijziging voor 2026 zit bij monumenten. Tot nu toe waren beschermde monumenten uitgezonderd van de labelplicht. Die uitzondering vervalt per 29 mei 2026. Vanaf dat moment geldt bij verkoop en verhuur van rijks- en gemeentelijke monumenten dus wel een labelplicht.
Voor monumenten blijft een aantal beschermende regels overeind. Zij worden niet onderworpen aan minimale energieklasse-eisen en krijgen geen negatieve punten in het woningwaarderingsstelsel voor een laag label. Het label is bij monumenten dus informatief, niet sturend.
Andere uitzonderingen blijven bestaan:
- Gebouwen die geheel of gedeeltelijk in gebruik zijn voor erediensten en religieuze activiteiten, zoals kerken. Deze uitzondering geldt ook voor niet-monumenten.
- Incidentele of kortdurende verhuur van een monument met een woon- of logiesfunctie kan onder een uitzondering vallen.
- Gebouwen die grotendeels onbewoonbaar zijn, tijdelijke gebouwen, en gevallen waarin het label technisch niet is vast te stellen.
Wat is de boete zonder geldig label?
Ontbreekt een geldig energielabel bij verkoop of oplevering, dan riskeert u een boete. De bedragen zijn per 1 januari 2026 als volgt:
- Particulieren: 550 euro per woning.
- Bedrijven en andere rechtspersonen: 1.100 euro per woning, het dubbele bedrag.
De grondslag is gekoppeld aan de eerste geldboetecategorie uit artikel 23, vierde lid, van het Wetboek van Strafrecht, die per 1 januari 2026 op 550 euro is vastgesteld. Toezichthouder is de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bij verkoop en oplevering vindt controle plaats via de overdrachtsgegevens en de EP-online database. Bij verhuur komt een zaak vaak binnen via een melding van de huurder, waarna de ILT doorgaans eerst een last onder dwangsom oplegt in plaats van meteen een boete.
Wat verandert er inhoudelijk aan het label per 29 mei 2026?
Met EPBD IV worden ook de NTA 8800 en de BRL 9500 herzien. Op het vernieuwde label komen drie nieuwe indicatoren:
- De operationele CO2-uitstoot, uitgedrukt in kilogram CO2 per vierkante meter per jaar.
- Het aandeel hernieuwbare energie, in procenten.
- De solar-ready-status van het dak, oftewel of het dak geschikt is voor zonnepanelen.
Daarnaast wijzigt de rekenmethode op enkele onderdelen. Thuisbatterijen vanaf 5 kWh en vaste, niet-beweegbare zonwering gaan meetellen, en zomerse oververhitting (TOjuli) krijgt meer gewicht. Ook geldt vanaf 2026 een aangescherpte onafhankelijkheidseis: EP-adviseurs moeten kunnen aantonen dat zij onafhankelijk werken. Voor de financieringspraktijk is van belang dat banken hun rentekortingen en groenfinanciering steeds vaker koppelen aan de CO2-indicator en niet meer alleen aan de letterklasse.
Kort samengevat
Een geldig energielabel is in 2026 verplicht bij verkoop, verhuur en oplevering, en vanaf 29 mei ook bij grote renovaties en bij de verkoop of verhuur van monumenten. Het label blijft 10 jaar geldig en wordt door een gecertificeerde EP-adviseur geregistreerd in EP-online. Zonder geldig label riskeert u een boete van 550 euro als particulier of 1.100 euro als bedrijf.
Overweegt u een woning te verkopen of te verhuren, dan is het verstandig het label ruim op tijd te regelen, zeker rond de invoeringsdatum van 29 mei 2026. Bij Labelgroen kunt u een energielabel aanvragen en vindt u opleidingen en oefenexamens voor wie zelf EP-adviseur wil worden. Zo weet u zeker dat uw label klopt en op tijd is geregistreerd.